Photoshop CS6 худалдаанд гарлаа

Хэдхэн хоногийн өмнө алдарт Photoshop -ын хамгийн сүүлийн хувилбар болох  Adobe Photoshop CS6 -г Adobe пүүсээс дэлхий дахинаа худалдаанд гаргалаа.

Юуны өмнө Adobe Photoshop CS6  маань хар ажлын талбартай болсон байна. Гэхдээ мэдээж уламжлалт саарал өнгөнд хувиргаж болно л доо.

Photoshop CS6 -ийн гол өөрчлөлтийн нэг нь өмнөх хувилбараас бидний мэдэх болсон зургийн фоныг нөхөх ер бусын багаж Сontent-aware-г улам сайжруулан Сontent-aware patch болгожээ. Өөрөөр хэлбэл чөлөөлөх дүрсээ урхидаж аваад өөр эрүүл газар тавихад түүний орыг арын фоноор нөхөх юм.

Мөн хурдан ажиллагаанд тун хэрэгтэй  Adobe Mercury Graphics Engine-г нэмж оруулснаар одоо зураг зүйхэд илүү хялбар хурдан болжээ.

Түүнчлэн гурван хэмжээст бүтээл хийх залууст шинэхэн 3D ажлын талбар илүү таалагдах байхаа. Мөн орчин үеийн HD камераар бичсэн бичлэгийг гайгүй зүйдэг болсон байна.

Бас зургийн тодорхой деталийг тодруулан арын хэсгийг бүдэгрүүлэх 3 төрлийн blur хэмээх уусган бүдэгрүүлэх эффект нэмэгджээ.

Харин энд зургийн тодорхой хэсгийн фокусыг тодруулж байна.

*********************************************************************

Компьютерийн өнгө, түүнийг хэмжих нь

Компьютерээр эх бэлтгэн байгалийн тааламжит өнгийг аль болох бодитой үзүүлэх цаг тулаад ирэхээр тэрхүү “тэнэг машин”-д хаана нь улаан, хаана нь ногоон өнгө байгааг хэрхэн таниулах вэ гэсэн асуудлыг шийдэх шаардлага эрдэмтдэд тулгарчээ.

Ингээд туршилтууд явуулсны дүнд дээрх улаан, ногоон ба хөх өнгөнд харгалзах XYZ тэнхлэгт тулгуурлан өнгөшилтийн диаграм xyY (xyY Chromaticity Diagram) буюу орон зайн гурван хэмжээст диаграммыг зохиов. Үүний тэнхлэгүүд нь улаан, хөх, ногоон гэсэн үндсэн өнгүүдийг гэрэлтүүлгийн тодорхой орчинд хүний мэдрэлийн рецептор хэрхэн мэдэрч байгаа мэдрэмжийг тодорхойлох ба эндээс тэнхлэгийн дагуух  орон зайн тодорхой цэгүүдэд өнгөний тодорхой зүс (оттенок) харгалзан харагдах хүрээг бий болгоно. Энэ системийг энгийн бидэнд хялбар ойлгуулах үүднээс гурван хэмжээст орон зайгаас зөвхөн нэг л проекцийг нь таслан авч ганц хавтгайд дэлгэн үзүүлснээр өнгөний хамрал гэдэг ойлголт тодорхой болжээ. Тодруулбал  гадна талын анжис хэлбэрийн хүрээ шугамын доторхи талбай нь стандартын ажиглагчийн нүдэнд харагдах Өнгөний ХY орон зай юм.

Байгалийн гэрэлтүүлгийн эх ундарга болох нарны гэрэл наад зах нь жишээлбээс өглөө, үд дунд, оройдоо өөр өөр эрчмээр гэрэлтдэг. Түүнчлэн үүл манан, улирлын байдал зэргээс ч хамаарах нь тодорхой тул байгалийн гэрэлтүүлгийн нөхцөлд буй обьектийн өнгийг хэмжих нь харьцангуй ойлголт юм. Ийнхүү гэрлийн эх үүсвэрийн тоо хэмжээг нэгдсэн үнэлгээнд оруулах зорилгоор Кельвиний градусаар хэмжих өнгөний температур гэдэг ойлголтыг бий болгосон байна. Байгалийн өдрийн гэрэл нь ихэнхдээ 4800-6800 К өнгөний температурын заагт байдаг аж. Ингээд дээрх олон улсын комиссоос өнгөний температурын “нормчлогдсон“ эх үүсвэрийг тогтоохдоо Кельвиний 6504 хэм гэж тооцжээ. Дээрх стандартын үсгэн тэмдэглэгээ бүрийн ард тодорхой температурын утга харгалзаж байдаг. Жишээ нь, А гэхэд л 2856 К-тэй эквивалент хэмжээ бүхий үүсмэл гэрэл (жирийн улайсах чийдэн)-ийн дундаж норм энэ нь улаан өнгө тал уруугаа хэлбийх тул хүнд дулаан мэдрэмж төрүүлнэ. Харин D65 болоод ирэхлээр бидний яриагаар өдрийн гэрэл буюу флуоресцент гэх чийдэнгийн гэрэл бөгөөд 6504 К болж температур нь ихсээд ирэхлээр хөх өнгө тал уруу шилжиж үл мэдэг цэнхэр туяатай болох тул түүгээр гэрэлтүүлэгдсэн обьект илүү хүйтэн санагдана.

Өнгөний хамралын диаграмыг зохиосноор хамгийн гол нь өнгөний тодорхой зүсэнд тодорхой тоон утга харгалзаж байгаа болохлоор уг диаграмаар ямар ч төхөөрөмжийн өнгөний үзүүлэлтийг тодорхойлох боломж бүрдэв. Гэхдээ энэ нь зөвхөн онол бөгөөд техник тоног төхөөрөмж нь онолын өнгийг бүрэн дүүрэн гаргах ямар ч боломжгүй. Жишээ нь голын хэсэгт харагдаж буй гурвалжин нь CRT буюу жирийн электрон хоолойт дэлгэцийн өнгө үзүүлэх (RGB) боломжийнх нь хүрээ хязгаар юм. Гэтэл эндээс үзэхэд харагдах өнгөний нэлээд хэсгийг төхөөрөмж гарган үзүүлж чаддаггүй болох нь.

RGB буюу аддитив өнгө

Нүдний торлог бүрхэвчийн гурван төрлийн лонхонцор нь спектрийн гурван өөр хэсэгт, спектрийн дээд зэргийн мэдрэмжтэй байдаг буюу өөрөөр хэлбэл улаан, ногоон, хөх өнгө (хроматик)-ийг нэг нь нөгөөгөөсөө илүү харж хүртэн мэдрэх чадвартай гэж дээр үзсэн. Тэгвэл ертөнцийн сая сая өнгийг (тодорхой хэлбэл 16,7 сая өнгө) амьд өнгө буюу эдгээр задардаггүй үндсэн гурван өнгө: Red-улаан, Green-ногоон, Blue-хөх өнгөнөөс үүсгэж болох ба үүнийг англи үгийн эхний үсгүүдээр нь RGB гэж нэрлэнэ.

Одоо эдгээр гурван өнгөний гэрлийг жишээ нь, улаан ба ногооны гэрлийг давхцуулан тусгахад шар, ногоон ба хөхийнхийг давхцуулахад цэнхэр, хөх ба улаан өнгөний гэрлийг давхцуулахад ягаан өнгө буюу нийтдээ солонгийн долоон өнгө гарч байна. Ийнхүү давхацсан гэрлээр үүсэх өнгүүдийг аддитив өнгө хэмээнэ. Өөрөөр хэлбэл солонгийн бүх долоон өнгө бүхий прожекторыг цагаан дэлгэц дээр хоёр хоёроор нь тусгавал шар, улаан, хөх гурван өнгө үүсэх ба, бүгдийг яг нэг цэгт тусгаваас цагаан өнгө үүсч дэлгэцэнд юу ч харагдахгүй болно. Үүнийг л аддитив (аdditio -нэгдэх) синтез гээд байгаа юм. Эсрэгээр буюу цагаан гэрлийг нарийн сувгаар дамжуулан призмээр нэвтрүүлбэл долоон өнгө дахиж үүснэ.

Телевизор, видео камер, компьютерийн дэлгэц, сканер бүгд л энэ өнгөний төлөвт тулгуурлан бүтээгджээ. Өнгө тус бүрийн электрон хоолойноос энэ гурван өнгийн гэрлийг эхлээд босоо шугамын дагуу, дараа нь хөндлөн тусгаж давхцуулахад дэлгэцэнд бүх өнгийг гарган дүрслэх боломж бүрддэг байна. Resolution буюу дэлгэцийн нягтрал нь (жишээлбэл 1024х768) pixel хэмээх бяцхан гэрэлтэгч үүрийн хэвтээ ба босоо тэнхлэг дэх тоо юм. Дэлгэцийн үүр бүрд янз бүрийн эрчимтэй улаан, ногоон ба хөх буюу RGB люминофор хэмээх гэрэл харгалзана. Үндсэн гурван өнгө нь хэтэрхий өчүүхэн цэг дээр нягт шахагдсан болохлоор хүний нүд тэдгээр өөр өөр эрчимтэй олон янзын өнгийг ялгаж чадахгүй тул хууртан зөвхөн мөнөөх RGB гурван өнгөөр л дүрсийг олж хардаг байна.

CMYK буюу субтрактив өнгө

Харин өөрөөсөө гэрэл цацруулдаггүй цаасан дээр өнгө будаг хэрхэн яаж гаргах вэ? RGB өнгөний энэхүү загвараас харахад 2 зэрэгцээ өнгө буюу үндсэн хоёр өнгөний гэрлийн давхцал бүхий тэр хэсэгт өөр нэгэн өнгө шинээр үүсч байна. Үүнийг гэрлийн өнгөний задралаас үүссэн буюу субтрактив өнгө гэнэ. Жишээ нь, Red-Blue өнгөний нэгдлээр Magenta буюу ягаан, Red-Green-ээс Yellow буюу шар, Green-Blue-гээс Cyan буюу цэнхэр тус тус үүсжээ. Эдгээр ойсон гэрлээр үүсдэг өнгөнүүд нь өөрөөсөө гэрэлтэхгүй ч цагаан гэрлийн хэмжээнд ашиглагдан өөр өнгө үүсгэдэг юм. Хэрэв та зураг зурдаг бол цагаан будгыг бусад будагтай холих замаар бүх өнгийг үүсгэж болохыг хэдийн мэдэрсэн байх ёстой. Жишээ нь цагаан гэрлээр улааныг шарж цэнхэр (цэнхэр будаг нь улаан гэрлийн цацрагыг шингээж ногоон болон хөхийнхийг нэвтрүүлдэг) өнгө гаргаж болно. Өөрөөр хэлбэл субтрактив (subtractio -задрах) синтез явагдаж байна. Цагаан гэрлийн хэмжээнд ашиглах Cyan, Magenta, Yellow өнгүүдийг CMY буюу хэвлэлийн машинаар цаасан дээр өнгө гарган хэвлэхэд ашигладаг тул хэвлэлийн триад (гурвалсан) өнгө гэнэ.

Триад өнгөөр хэвлэхэд улаан, ногоон, хөхийг “залгидаг” учир эдгээр өнгийг бусадтай холих замаар дурын өнгө гаргах бол, 2 нь хоорондоо холилдохоор харанхуйлж, 3-уулаа нийлэхээр хар (гэхдээ онолын хар) болно. Гэвч үүссэн хар нь цаасан дээр гарахлаараа хүрэн туяатай болдог тул тас харыг үүсгэх зорилгоор хэвлэлийн будганд түлхүүр өнгө маягаар харыг тусгайлан нэмж өгдөг бөгөөд эндээс К (BlacK буюу Key-түлхүүр) гэсэн тэмдэглэгээ бий болжээ. Ингэж 4 сувгийн CMYК өнгө бий болов.

Гурван хэмжээст өнгөний төлөв HSL

Цэлмэг хөх тэнгэрийн орны эзэн болсон монголчууд солонгын долоон өнгийг байгаль эхийн гайхамшигт туурвил хэмээн сэтгэл догдлон харж өсдөг. Тэгвэл компьютер хэмээх тэнгэрийн орон зайд байгалийн солонго татуулахын тулд RGB дээр CMYK-ийг нэмээд хүний нүдэнд үзэгдэх компьютерийн долоон өнгө: улаан+шаргал+шар+ногоон+цэнхэр+хөх+ягаан өнгөнүүдийг үүсгэж болно. Жишээ нь: ногоон, улааны дундаас шар үүснэ. Ямар нэг өнгийг тодруулахдаа түүний нэмэгдэл өнгийг сулруулах ёстой гэдэг нь тодорхой харагдана. Жишээ нь: зургийг цэнхэр тон талаас нь өөрчлөх гэвэл түүнд агуулагдаж буй улаан өнгийг багасгана гэсэн үг.

Өнгө нь янз бүрийн урттай хүний нүдэнд харагдах долгион гэдгийг бид мэдэх бөгөөд харин өнгөний мэдээллийг тайлбарлахын тулд гурван хэмжээсэнд оруулж болно. Үүнийг уг нь аль 1920-оод онд зураач Мансель (Munsell A.H) Манселийн өнгөний хүснэгт гэгчийг зохиохдоо өнгийг гурван хэмжээст орон зайд анх удаа тэмдэглэсэн юм. Эдгээр гурван суурь өнгө (хэмжээс)-ийг гурван цилиндр координат болгон графикаар үзүүлснийг өнгөний HSL төлөв гэнэ. Өнгөний HSL төлвийн босоо тэнхлэг дагуу Гэрэлтэлт (Lightness), хөндлөн чигт Ханалт (Saturation), харин гэрэлтэлтээс алслах өнцөгийн дагуу Өнгөний тон (Hue) байрлана. Өнгөний тон нь өнгөний тойрогт 0-359 градусын эргэлтийн өнцөгөөр илэрхийлэгдэнэ. Бөмбөлгийн төвд нь саармаг өнгө буюу саарал (Gray) байна. Төвөөсөө гадагшлах тутам өнгөний ханалт (Saturation) ихэснэ. Харин босоо тэнхлэг нь тодрол (Brightness)-ийн утгыг агуулах ба орой дээрх цагаан өнгө аажмаар сааралтсаар ёроолд хар өнгөнд шилжинэ. Ийнхүү бөмбөлгийн дээд хагаст гэрэл, доод хагаст сүүдэр оршиж байна. Бөмбөлгийн хөндлөн тойргийн дагуу өнгөний тон (Hue)-ийг өөрчилж болно. Өнгөний гурван гол хэмжээс гэдэг маань Hue-өнгөний тон нь улаан, ногоон гэх мэт эгэл өнгө, Saturation-өнгөний ханалт нь өнгийг амьд эсвэл зэвхий болгох өөрөөр хэлбэл өнгөний цэвэр байдлыг илэрхийлсэн үзүүлэлт бол, Lightness-гэрэлтэлт нь өнгийг гэрэлтүүлэх буюу бараантуулах үйлчилгээтэй юм. Өнгөний тойргын захаар ханалт 100% байдаг бол дотогшоо багассаар 0% болдог. Өнгөний ханалт багасна гэдэг нь түүнд цагаан өнгө ихээр холилджээ гэсэн үг тул тойргын төвд ойртох тутам цагаарах нь ойлгомжтой. Ингэхлээр өнгөний ханалт буюу Saturation-аар засвар хийх нь түүнд орох цагааны хэмжээг нэмж байна гэсэн үг юм. Өнгө нь дээд зэргээр ханасан (Saturation 100%) байх тэр цэгт, жишээ нь: хөх өнгө нь яг хөх биш цэнхэр байдаг байна. Учир нь зөвхөн RGB төлөвт л хөх нь хөх буюу үндсэн өнгөөрөө байх ёстой билээ. Гэтэл бас тодролт (Brightness) гэсэн ойлголт бий. Спектрийн өнгө дээр харыг тодорхой хувиар нэмснээс түүний тодролт өөрчлөгдөх ба өөрөөр хэлбэл спектрийн өнгө дээр цагаан ба харын хольцыг (бараг саарал будаг) нэмснээр дурын өнгийг гаргаж болно. Энэ нь эхлээд өнгөний тон-Hue, дараа нь ханалт-Saturation, тэгээд тодролт-Brightness-ээр тодорхойлогддог тул эхний үсгүүдээр нь HSB төлөв гэжээ.

CIE L*a*b өнгөний төлөв

Ер нь өнгийг RGB, CMY, HSL гэх мэтээр гурван координатад үзүүлснийг колориметрийн гурван хэмжээст үзүүлэлт гэдэг. RGB-ийн колориметрийн үзүүлэлтийг шууд стандарт болгон хэрэглэж болдоггүй. Учир нь дэлгэц, сканер болгон өөр өөрийн RGB өнгөтэй байдаг. Иймээс хэвлэлийн практикт төхөөрөмжөөс хамааралгүй колориметрийн багц стандарт гаргаж авах үүднээс CIE XYZ, CIEL*a*b болон CIE L*u*v системүүдийг 1976 онд буюу одоогоос 31 жилийн өмнө зохиожээ. Эдгээрээс хамгийн өргөн хэрэглэгддэг нь Lab төлөв юм. Учир нь ашиглагдаж буй төхөөрөмж бүр өөр өөрийнхөө өнгөний орон зайг илэрхийлсэн профилийг үүсгэх ба улмаар тэдгээрийн хооронд файл дамжуулах ойлголцлын хэл Lab төлөв болж байгаад оршино. Тодруулбал: эхлээд оруулах төхөөрөмж (сканер)-т татагдсан зургийг Lab төлөвт хувиргаснаар сканерийн өнгөний орон зайн онцлогт тохируулсан (профилийг нь харгалзсан) засварыг програм хийнэ. Ийм маягаар зургийн стандарт өнгийг гаргаж авна. Дараа нь зургийг гаралтын төхөөрөмж (дэлгэц ба принтер)-д дамжуулна. Энэ үед зургийн өнгөний төлөв дахиад л хувирах бөгөөд ингэснээр мөн л тухайн төхөөрөмжүүдийн профилд тулгуурлан өмнө нь Lab төлөвт хадгалсантай аль болох ойртуулах өнгө засварыг програм гүйцэтгэнэ.

Өнгөний Lab төлөв нь хэвлэлийн үйлдвэрлэлд ийм л онцгой чухал үүрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл өнгөт хэвлэлийн бэлтгэл процест оролцож буй системүүд  Lab гэх хөрвүүлэгчгүйгээр  өвөр хоорондоо харилцан ойлголцох аргагүй юм.

CIE L*a*b орон зайд Гэрэлтэлт (Lightness)-ийн хоёр хроматик найрлага болох ногооноос улаан уруу шилжих далайцын үзүүлэлт (а) буюу CIELab 50, 75, 5 улаан өнгө, цэнхрээс шар уруу шилжих далайцын үзүүлэлт (b) буюу CIELab 50, -75, 5 ногоон өнгө зэргээр илэрхийлнэ. Энд шар нь CIELab 70, 0, 80 гэсэн утгатай байдаг.

Ийнхүү зөвхөн Гэрэлтэлт (Lightness)-ийг өөрчилснөөр өнгө (жишээ нь: 50, 50, 50 ба 70, 50, 50) ялгагдаж байна. Өөрөөр хэлбэл өнгө гэдэг нь тоонуудын хувилбар болох нь харагдана. (CD-ээс үз)

CIE L*С*h өнгөний төлөв

DIN 5033-3 стандарт гарахтай хамт 1990 онд CIE L*С*h системийг зохиосон байна. L*a*b системийн тэгш өнцөгт координатад шар-хөх, ногоон-улаан гэсэн хоёр перпендикуляр тэнхлэгийг ашигладаг бол L*С*h системд XYZ орон зайн суурин дээр бортого хэлбэрийн координатууд болох Гэрэлтэлт (Lightness), Ханалт (Chroma), Эргэлтийн өнцөг (Hue)-ийг ашигладаг. Эдгээр координат нь өмнө бидний үзсэн HSL (өнгөний тон, ханалт, гэрэлтэлт)-тэй утга нэг.

Бүтээгдэхүүний өнгөний өгөгдлийг шууд хэмжин тусгай томьёонд орлуулан бодох замаар L*a*b болон L*С*h системд тухайн тодорхой нэг өнгөний координатын цэгүүдийн байрлалыг олж тогтоож болно. Томьёоны Xn, Yn, Zn нь өнгөний  координатын цэгүүдийн стандарт байрлал бөгөөд хяналтын журмаар ашиглагдана.

Денситометрийн хэмжилтийн үр дүр нь хүний өнгийг хүртэх биологийн механизмтай салшгүй холбоотой болохоор CIE L*a*b системтэй зөрөх үе гарна.

Янз бүрийн эх үүсвэрээс гарсан гэрлийн цацрагуудын долгионы урт өөр өөр байх учир нэг ижил обьектод харилцан адилгүй үйлчилнэ. Жирийн амьдралд тохиолддог энгийн жишээ  авахад л өдрийн гэрэл (хийн чийдэн)-тэй дэлгүүрээс өмдөндөө өнгө тааруулж авсан хос оймсийг гэртээ улайсах чийдэнд бариад үзэхэд өмд, оймс хоёрын өнгө огт тохирохоо байчихдаг энэ үзэгдлийг л метамерийн үзэгдэл гэж байгаа юм. Тэгвэл хэвлэлийн практикт жишээ нь хоёр саарал өнгө (загвар) дээр энэ үзэгдэл тод илэрч болно. Юу гэвэл нарны гэрэлд ив ижилхэн харагдаж байсан хоёр саарал зургийн эхнийхийг улайсах чийдэнтэй өрөөнд үзэхээр бага зэрэг улаан нөсөөтэй мэт санагдаад болохгүй. Тэгвэл үүний долгионы уртыг дараах жишээгээр хэмжээд үзье л дээ. (CD үз)

Эндээс үзэхэд өдрийн гэрэл нь хүйтэн гэрэл тул загвар хөх хэсгээрээ (онцолж харуулсан) улам тодрох бол, улайсах чийдэн нь дулаан гэрэл болохлоор улаан хэсгээрээ илүү тодорч байна. Угаасаа хоёр эхийн улаан нь жаахан зөрүүтэй байсан болохлоор улайсах чийдэнд тэр нь улам тодроод улаан туяатай болсон тэр байжээ (CD-ээс үз). Гэхдээ зөвхөн ганц гэрэлтүүлгийн метамер үзэгдэл бус, ажиглалтын, харах талбайн өнцгийн, геометрийн зэрэг дөрвөн төрлийн метамер үзэгдэл байдаг. Дээр өгүүлсэн “стандарт“ ажиглагчтай хүн бүр адилгүй зарим нь бүр өнгөний харалган байдгийг ч бид мэднэ. Тэгэхлээр нэг хэвлэгчийн харсан өнгийг нөгөө нь огт өөрөөр хэлээд зогсч байх вий. Харах өнцгийн хувьд бидний өмнө нь жишээ авсан 2 ба 10 хэмийн өнцгөөс өнгө үзэх жишээн дээр гэхэд л хол ойроос харахад метамерийн алдаа гардаг нь тодорхой байна. Ялангуяа металл болон тусгай будагтай ажиллаж байхад ажиглалтын геометр өөрчлөлтөөс болж геометрийн метамерийн үзэгдэл ажиглагдана.

Нэгэнт л хүмүүн бидний нүд ингэж хуурагддагаас хойш нүдэнд итгэх аргагүй тул гэрлийг зориуд хэмжиж байхгүй бол өнгө зөв гаргах талд алдаж мэдэх нь.

Өнгийг хэмжих зарчим, хэмжих багаж

Өнгийг хэмжих нь бидний харах мэдрэхүйд буусан тодорхой сэтгэгдэлийг тоон утгаар нь бодитой хэмжин тогтоох зорилготой юм. Нөгөө талаар мэдээж хяналтын хэвлэлтийг жинхэнэ дардастай нь харьцуулан хэмжиж эсвэл эхийг өнгөний алдаагүй дамжуулан гаргах үүрэгтэй. Өнгө хэмжих нөгөө нэг ач холбогдол нь тусгай будгуудыг хольж найруулахад оршино. Бас нэг чухал хэрэглээ нь ширээний хэвлэх системд өнгө удирдах үйлдлийн салшгүй хэсэг болдог.

Хэвлэж гаргасан дардсыг хэмжиж засвар хийхгүй бол цаасан дээр буусан будгийн оптик нягт тухайн өнгөнөөсөө өөр болох нь хамгийн түгээмэл алдаа юм. Эндээс үүдэн өнгөний зүс (оттенок) хоорондын тоон илэрхийлэл E гэсэн ухагдахуун үүсжээ. Өөрөөр хэлбэл А ба В цэгийн буюу хоёр зүсний хоорондох зай E-гээр илэрхийлэгдэнэ. Үүнийг E томьёогоор илэрхийлнэ. Энэ нь угтаа дардас ба хяналтын хэвлэлт хоёрын ялгааг илэрхийлнэ. 1 E бол хэвийн үзэгдэл ба худалдааны хэвлэлд 4-5 E байхыг зөвшөөрдөг.

Өнгийг хэмжих багажнууд нь эгээ л бидний нүдний харах үйлдэлтэй адил. Эхлээд обьектоос ойж буй өнгө буюу гэрлийг шүүн хүлээж аваад түүнийгээ гэрлийн долгионд хувиргана. Жишээ нь сарнайг “улаан сарнай” хэмээн таньж байгаа нь ажиглагч хүний нүд нэг ёсондоо “багаж” л болж байгаа хэрэг. Харин тухайн багаж нь хэмжсэн долгионыхоо уртыг тоон үзүүлэлт болгон хувиргахдаа оптик нягтрал буюу эрчим (density)-ээр нь үзүүлж байвал энэ нь денситометр, өнгөний гурван хэмжээст координатаар үзүүлвэл колориметр, харин цацрагынх нь өгөгдлөөр үзүүлдэг бол энэ нь спектрфотометр гэсэн багаж болно.

Денситометр. Хамгийн өргөн хэрэглэгддэг багаж бөгөөд, энэхүү фотоцахим төхөөрөмж нь обьектоос тухайн тодорхой гэрлийн хэдэн хувь нь ойж (эсвэл обьектийг нэвтэрч) байна гэдгийг хэмжиж тооцсоноор тухайн гэрлийн эрчимжилтийн “хүч”-ийг тогтоож байгаа хэрэг. Жишээ нь энд 2004 онд зах зээлд гарсан SpectroDens маркийн денситометр байна. Үүнийг хэвлэлийн үйлдвэр, эх бэлтгэлийн газар, тухайн тодорхой нэг өнгөний эрчимийг хэмжиж үзэхээр гэрэл зургийн студиудад хэрэглэж болно.

Бидний жишээгээр өнгөний шкалийн нил ягаан өнгөний хэсэгт хэмжилт хийхэд D 1,17 гэж гарч буй нь хэвлэгчээс будгийн өгөлтийг зөв тохируулах боломж олгож байна.

Колориметр. Колориметрийн арга нь нүдний харааны зарчимд үндэслэн хэмжих буюу гэрлийн цацраг (улаан, ногоон, хөх өнгө) гурван мэдрэгчээр бүртгэх юм. Колориметр хэмээх багаж нь мөн л гэрлийн урсгалын эрчимийг, гэхдээ RGB бүтцээрээ буй гэрлийн багцийн цацрагийн (дэлгэцнээс болон сканераас) хүчийг тодорхой­лоод уг мэдээллээ CIE XYZ, CIEL*a*b болон CIE L*u*v системүүдийн орон зайд тоон утгыг координатаар гаргаж үзүүлнэ. Бидний жишээгээр бол  CIE L*a*b: L*51,18; a*+48,88; b*+29,53 координатуудад харгалзаж байна. Дээр тайлбарласан ёсоор: L нь 0-100% хүртэл хэмжигдэх өнгөний тодрол, a-өнгөний тойргийн ногооноос (-120^o) улааныг хүртэлх (+120^o) өнгөний далайц, b-өнгөний тойргийн хөхөөс (-120^o) шарыг хүртэлх (+120^o) өнгөний далайц билээ.

Спектрфотометр. Гэрлийн спектр өгөгдөл өөрөөр хэлбэл обьектоос ойж буй гэрлийн энергийн тоо хэмжээг 10-20 мкм-ийн хэд хэдэн зурвасаар гэрлийн үзэгдэх цацрагийн  бүхий л энгээр хэмжинэ. Өөрөөр хэлбэл тухайн өнгөний талаар дээрх хоёр багажнаас хамаагүй илүү бүрэн мэдээлэл авах боломжтой бөгөөд ингэж цуглуулсан мэдээллийг дараа нь хэд хэдэн стандарт тооцооллын үйлдлээр колориметрийн болон денситометрийн өгөгдөл болгон хөрвүүлэх боломжтой. Хэмжилтийн үр дүнд жишээ нь, X-Rite пүүсийн Digital Swatchbook спектрфотометрийн хувьд нэлээд олон үзүүлэлт (31 зурвасаар) гарах бөгөөд утгыг нь хэмжилтийн муруйгаас ажиглан мэдэж болно.

Өнгөний хэмжилтийг хэвлэлийн үйлдвэрлэлд ашиглах

Америкийн Баруун Мичиганы их сургуулийн хэсэг судлаач маш сайн машинаар хэвлэсэн нэгэн хэвлэлийн дардасны бараан өнгөн дээрх оптик нягтрал хоёр газар нь спектрденситометрээр хэмжиж үзэхэд  1,73 D ба 1,92 D гэсэн байв. Өөрөөр хэлбэл ялгаа нь 0,2 D байгаа тул хүний нүд үүнийг ялгаж чадахгүй юм. Харин дараа нь гэгээтэй цайвар хэсэг дээр хоёр газар хэмжилт хийхэд 0,3 D ба 0,52 D байжээ. Энд харин ялгаа нь нэлээд их буй нь ажиглагдана. Ингээд менежер нь дардас дээрх өнгийг хяналтын хэвлэлт хийсэнтэй нь харьцуулж үзэхийг хүсэхэд хэвлэгч: “Яагаав бид өнгөө алдчихаа юу” гэснээ, “зөрүү нь 0,2 D хавьцаа л байгаа” хэмээн асуултандаа өөрөө хариулжээ.

За яахав бараан хэсгийн зөрүүг захиалагч ажигладаггүй юмаа гэхэд дундын саармаг хэсгүүд болон дундаж тонтой хэсгийн алдаа яах аргагүй тодорхой илрэх болохлоор энэ тохиолдолд дахин хэвлэхээс аргагүйд хүрнэ.

Иймээс оригиналь эхэд цветопроб буюу хяналтын хэвлэлтийг заавал хийх ёстой. Хяналтын дижитал хэвлэх төхөөрөмж хэт өндөр үнэтэй, харин аналог төхөөрөмж нь үеэ өнгөрөөсөн. Иймээс монголчууд бидний хувьд, тэр дундаа эх бэлтгэл, график дизайны цомхон студийн хувьд “хямдхан” бэхэн принтер ашиглаж мөн энэ ажлыг гүйцэтгэснээрээ сүүлд гарах иймэрхүү хохирлоос сэргийлэх бололцоотой. Дэлгэцийн пробыг хийж болно.

Гурван хэмжээст дүн шинжилгээ. Дээрх судлаачид Epson 5000 маркийн бэхэн принтерийг хяналтын хэвлэхийн журмаар ашиглан өнгөний шатлалыг нь хэвлэж дөрвөн өнгөнд нь (CMYK) хэмжилт хийжээ. Үүний (а) нь дөрвөн өнгөний шатлал, (б) нь тэдгээрийн оптик нягтрал, (в) нь CIELab систем дэх үзүүлэлт болно. (CD-ээс үз)

CIELab-ийн диаграммаар оптик нягтралд харагдахгүй өгөгдөхүүнийг ажиглаж болно. Одоо саарлын шатлал дээр анхаарлаа төвлөрүүл. Саарал тонын үл ялигхан шилжилтийг л хүний нүд андахгүй байгаа тул  хэвлэх үедээ чухам дундын саармаг өнгөнүүдийг анхаарах ёстой. Оптик нягтын тархалтын муруй (б) дээр саарал өнгө бүрэн саармаг байна уу, эсвэл түүнд ямар нэг өнгө холилдож уу гэдгийг мэдэх аргагүй. Харин үүнийг CIELab-ийн диаграмд тодорхой харж болно (в). Саарлын шатлал хэвтээ болон босоо тэнхлэгийн дагуу нэг их хүчтэй тархаагүй болох нь харагдана.  Энэ нь юу өгүүлж байна гэхээр их гэрэлтэй үед, дундын тон болон сүүдэрт саарал өнгөнд янз бүрийн өнгөний толбо оролцжээ гэсэн үг юм. Өөрөөр алдаа энэ хэсэгт гарсан юм байна.

Эх бэлтгэлийн дэлгэцэнд тавигдах шаардлага

Дэлгэцийг тохируулахад гардаг хэд хэдэн сонгодог алдаа бий. Хэвлэлийн дардасыг дэлгэц дээрх дүрстэй харьцуулахдаа нэг ижил цагааныг авч чаддаггүй. Иймээс дэлгэцийн цагааны хэмжээг хэрхэн тэмдэглэх дараах гурван аргачлал бий болжээ.

1. Өнгөний температур. Туйлын хар биетийг (гэрлийн тусгалыг зуун хувь шингээдэг биетийг физикт туйлын хар биет гэдэг боловч байгаль дээр яг ийм биет байхгүй) тодорхой температурт халаахад түүнээс цацарч буй цацрагийн хэмжээг цагаан цэг гэнэ. Халаах температурыг Кельвин  (К)-ээр хэмжинэ.

Туйлын хар биетийн цацрагийн өнгөжилт (цагаан цэг) нь зөвхөн түүнийг халааж буй температураар тодорхойлогдох учир үүнийг нь өнгөний температур гэжээ. Халаах температураас хамаарч өнгө өөр өөр болох ба дэлгэцийн өнгөнд тохирох дараах дундаж температурууд байна. Үүнд:

3500К-улаан шаргал, 4100К-шар, 6500К-саармаг, 9500К-цэнхэр. Сүүлийн тоо нь ихэнх дэлгэцэнд цагаан цэгийг багцаалах баримжаа болдог.

2. Гэрэлтүүлгийн стандарт эх үүсвэр. Дэлгэцийн өнгөний утга нь “гэрэлтүүлгийн стандарт эх үүсвэр” гэдгээр ямагт тодорхойлогдоно. Үүнийг хэмжихэд CIE стандартыг ашиглах бөгөөд дэлгэцийн стандарт гэрэлтүүлгийг хангах D50 ба D65 хэмээх эх үүсвэр байна. Өөрөөр хэлбэл энэ нь мөнөөх цагаан өнгө маань болно.

Гэрэлтүүлгийн стандарт эх үүсвэрүүдийг жаахан тодруулья.

3500К-Хийн гэрэлтүүлэг

Люминесцентийн ламп буюу хийн дэнлүүний “дулаан цагаан” гэрэл бөгөөд манай монголд үүнтэй төстэй тод шар гэрэлтэй дэнлүүг гудамжны гэрэлтүүлэгт ашигладаг болжээ. Иймэрхүү гэрлээр дардасыг гэрэлтүүлэхэд шаргал-ногоон болж харагддаг. Тусгай зориулалтаар ашиглах дэлгэцийг үүгээр тохируулдаг.

4100К-Хүйтэн цагаан

Энэ нь мөн л хийнгэрлийн (люминесцентийн ламп) эх үүсвэр бөгөөд спектрийн бүтцээрээ өдрийн гэрэлтэй төстэй тул дардасыг илүү бодитойгоор харах боломж олгодог. Гэхдээ сүүлийн үед илүү боловсронгуй гэрэлтүүлгийн систем бий болсноор энэ нь үе улирсан бөгөөд зөвхөн люминесцентийн ламптай орчинд унших зориулалттай хэвлэлийн эхийг бэлтгэхэд л дэлгэцийн калибровк хийхэд үүнийг ашигладаг ажээ.

D50-Стандартын цагаан

Хэвлэлийн дардас шалгах гэрэлтүүлгийн ширээ зэрэг төхөөрөмжинд үүнийг ашиглах ба энэхүү гэрлийн эх үүсвэр нь 5000К-ийн өнгөний температурт байна.

5500К-”Нар ба тэнгэр”

Стандартын хоёр цагаан буюу D50 ба D65-ийн завсрын утга. Хурц нартай өдөртэй олон талаараа дөхүү тул ийм нэртэй болжээ.

D65 (6504К)-Стандартын цагаан

“Өдрийн гэрэл”-ийн өөр нэгэн стандарт. Видео монтаж болон PhotoCD гэх мэтийг бэлтгэх дэлгэцийн калибровк хийхэд ашиглана.

7500К-”Умрын тэнгэр”

Хөхөмдөг туяа бүхий цагаан гэрлийн эх үүсвэрийн журмаар ашиглах ба ийм гэрэл нь цас бударсан тэнгэр, хурц нар бүхий цэлмэг тэнгэрт (эндээс умрын тэнгэр нэр авчээ) л байдаг. Гэрэл зураг ба сканерийн лампанд ашиглана.

9300К-Aplle13”RGB дэлгэцийн стандарт

Анхны графикийн зориулалттай энэхүү дэлгэцийн өнгөний температурын стандарт 9500К бөгөөд энэ нь калибровк хийгдээгүй ихэнх дэлгэцийн стандарт болж байв.

3. Өнгөний координатууд. Цагаан цэгийг олж тэмдэглэхийн тулд CIEху диаграм бүхий CIE стандартыг ашигладаг. Энд цагаан өнгийг Х ба У координатаар хүний нүдний өнгө харах хүрээнд тэмдэглэх ба координатын утгууд нь:

D50 (х=0.34, у=0.35),          D65 (х=0.31, у=0.33) байна (эхнийх).

Цагаан цэгийг олж тодорхойлох дээрх гурван арга хоорондын хамаарлыг ойлгохын тулд дараах диаграмыг авч үзье (дараах зураг).

Энэ бүхнээс үзэхэд цагааны цэгийг зөв тодорхойлох нь хэрэглэж буй цаасны өнгө, мөн орчны гэрэлтүүлгээс ихээхэн хамаарч байна. Өөрөөр хэлбэл бүтээгдэхүүний төрөлтэй уялдуулан өнгөний температурыг өгч байх нь. Жишээ нь, хэвлэх бүтээгдэхүүн нь жирийн улайсах гэрлийн орчинд унших зориулалттай бол нэг янзын утга, харин гадаа үзэх бол бас өөр утга, эсвэл хийн гэрэл буюу люминесцентийн ламптай орчинд унших зориулалттай хэвлэлийн эхийг бэлтгэхэд гуравдахь хувилбар гарч ирэх нь. Гэтэл энэ нь зөвхөн онолын шаардлага бөгөөд бодит амьдралд тэр бүрий нарийн тохируулаад явах боломжгүй тул дундаж утга буюу 5000К-ийг ерөнхий стандарт болгон авдаг юм. Нэг ижил зургийн өнгөний температурыг (3500К-10000К) өөрчлөхөд өнгө дамжуулалтад хэрхэн нөлөөлж буйг үзье .

Доорх жишээнээс ажиглахад өнгөний температур буюу гэрэлтүүлгийн горимоос хамаарч зургийн өнгөний ханалт хэрхэн өөрчлөгдөж буй нь харагдана. 3500К ба 10000К нь зөвхөн ажиглан хурьцуулахад л жишээ болохоос биш гэрэлтүүлгийн эдгээр горимыг ашиглаж хэвлэнэ гэвэл зургийн өнгө шал буруу болох нь тодорхой. Гэхдээ дэлгэцийн өнгөний температурт тохиргоо хийхгүй тэр чигээр нь байлгавал өнгийг ингэж алдана шүү гэдгийг эдгээр жишээ сануулна.

Лувсангийн  Даваасүрэн